روونبین- Roonbeen

• ئەمڕۆ هەینی، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی دەوڵەتی (سۆمۆ)، عەلی نزار ئەلشەتری دووپاتی کردەوە کە سبەی شەممە، جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی هەناردەکردنی نەوتی کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان دەستپێدەکات، ئاماژەی بەوەشکرد، داهاتەکەی بۆ بودجەی فیدراڵی تەرخان دەکرێت.

ئەلشەتری لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا وتی: جەخت دەکەینەوە  لە ئەوەی حکومەتی عێراق ڕایگەیاندووە سەبارەت بە گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی هەمەلایەنە و پیشەیی و دادپەروەرانە لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتییەکان لە هەرێمی کوردستان و لەگەڵ ئەو کۆمپانیایانە کە لە کێڵگەکانی هەرێمدا کاردەکەن و بەرهەمدەهێنن، بە مەبەستی گەیاندنی ئەو بڕە نەوتە خاوانەی لەو کێڵگانەدا بەرهەمدەهێنرێن بۆ کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی دەوڵەتی (SOMO)، هەروەها پەمپکردنی بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا؛

ئاماژەی بەوەشکرد، “لە ڕێککەوتنەکەدا هاتووە کە بڕێک، کە نزیکەی پەنجا هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا دەبێت، بۆ بەکارهێنانی ناوخۆیی تەرخان بکرێت و لەلایەن وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێمی کوردستانەوە بەڕێوەدەبرێت”، ئاماژەی بەوەشکرد، “ئەم ڕێککەوتنە لەمێژە چاوەڕوانکراوە و بۆ جێبەجێکردنی یاسای بودجەی فیدراڵی سێ ساڵە بۆ ساڵانی ٢٠٢٣-٢٠٢٤-٢٠٢٥، و دوایین هەموارکردنەوەی یاسای بودجە بۆ ساڵی ٢٠٢٥، کە لەسەر  ئەو بنەمایە دانوستاندنەکان دەستیپێکرد، کە زیاتر لە سی مانگی خایاند، لە کەشێکی پیشەیی و ئەرێنی و نیشتمانیدا ئامانج لێی کۆنترۆڵکردنەوە و ڕێکخستنی هەناردەکردنی نەوتی بەرهەم هێنراو لە هەرێمی کوردستان بوو، بە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی باکورەوە، بۆ ئەوەی بتوانێت بگەڕێتەوە بازاڕە جیهانییەکان بە شێوەیەکی دروست و پەسەندکراوی جیهانی، لەگەڵ کۆمپانیاکان کە بە تامەزرۆییەوە چاوەڕێی ئەم ڕێککەوتنە بوون.

ڕوونیشیکردەوە، “ئەو ڕێککەوتنە لەکاتێکدا بووە کە کیشوەری ئەوروپا پێویستییەکی زۆری بەم جۆرە نەوتە هەیە وەک بەدیلێک بۆ کەمیی دابینکردنی نەوتی ڕووسیا و سەرچاوەکانی دیکە”، ئاماژەی بەوەشکرد “ئەم نەوتە لە بەندەری نەوتی جەیهان دەستدەکەوێت. هەروەک دەزانرێت ئەم بەندەرە دەکەوێتە سەر دەریای ناوەڕاست، ئەمەش دەیخاتە ناو دڵی بازاڕی ئەوروپا، لەگەڵ ئەگەری دابینکردنی بۆ بازاڕەکانی ئەمریکای باکور و باشوور”. لەم بەندەرەوە بە ئاسانی و پیشەیی و شەفافیەت.”

ڕوونیشیکردەوە، “ئەم ڕێککەوتنە بەبێ ئاستی بەرزی پیشەیی و پاڵپشتیی گەورە و بەردەوامیی و سەبر لە دانوستانە بنیاتنەرەکاندا نەدەکرا، کە بە پلەی یەکەم بەرژەوەندییەکانی عێراقی وەک یەک وڵاتی یەکگرتوو لە باکوورەوە بۆ باشوور لەبەرچاو گرتبوو، هەروەها داهاتە نەوتییەکانی، کە سەرچاوەی سەرەکی پشتیوانییە بۆ بودجەی فیدراڵی بەپێی یاساکان، بەتایبەتی دوایین یاسای بودجە”.

ڕوونیشیکردەوە، “رێککەوتنەکە گفتوگۆی ڕاستەوخۆی لەگەڵ کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی هەرێم لەخۆگرتبوو، هەروەها دڵنیایی و میکانیزمێکی  پتەو کرا بۆ گەرەنتیکردنی شایستەییەکانیان بەپێی یاسای بودجە”.
ئاماژەی بەوەشکرد، “لە ڕێککەوتنەکەدا هاتووە کە قەرەبووکردنەوە بە بڕی ١٦ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک دەگەیەنرێتە کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوت، هەروەها ئەو بڕە پارەیە دەخرێتە سەر حسابی عێراق لە یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا بە ناوی تەواوی بانکی ناوەندی عێراق”.

ڕوونیشیکردەوە، “قەرەبووکردنەوە بۆ وەزارەتی سامانە سروشتییەکان لەهەرێمی کوردستان بەبڕی ١٦ دۆلار دەبێت بۆ هەر بەرمیلێک، بۆیە قەرەبووکردنەوە بەشێوەیەکی عەینی (نەوت)  دەبێت لەڕێگەی بەرمیل نەوتی بەرهەمهێنراو لەهەمان کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان، بەگوێرەی میکانیزمی قەرەبووکردنەوە و پارەدان کە لەسەر ئاستی جیهاندا هەیە و لەباشوور لەگەڵ کۆمپانیا بەڵێندەرەکان جێبەجێدەکرێت”.

ئاماژەی بەوەشکرد، “ئەو بەرمیلە نەوتەی بەرهەم هێنراوە دەگەیەنرێتە کۆمپانیا بازرگانییەکان کە لە ئاستی جیهانیدا بەبازاڕیان دەکەن”. بڕە پارەکان دەخرێنە سەر حسابی حکومەتی هەرێم بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو کۆمپانیایانە کە ئەم بڕە پارەیە بەرهەمدەهێنن”، ئاماژەی بەوەشکرد، “لەم قۆناغەدا گرێبەستێک لەگەڵ کۆمپانیایەکی تایبەتمەندی ڕاوێژکاری نێودەوڵەتی لەلایەن وەزارەتی نەوتی فیدراڵیەوە واژۆ دەکرێت بۆ دووبارە هەڵسەنگاندنی تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوە لە کێڵگە بەرهەمهێنەرەکانی هەرێمدا. بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە ئایا ئەم تێچوونانە زیاترە یان کەمترە لە ١٦ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، ئەمەش بە سولفە هەژمار دەکرێت. بۆیە قەرەبووکردنەوەی بڕیارەکەی ڕاوێژکار پاشەکشە دەبێت ( بأثر رجعي) بۆ ئەو بەروارەی کە نەوتەکە لەلایەن کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتەوە وەردەگیرێت، کە بڕیارە لە بەیانی ٢٧ی ئەیلولی ٢٠٢٥، کاتژمێر ٦:٠٠ی بەیانی دەست پێبکات.

لە درێژەی قسەکانیدا،ووتی “ئەم ڕێککەوتنە کاتی نابێت، بەڵکو لێکتێگەیشتنی درێژخایەن دادەمەزرێنێت. وەک یەکلاکردنەوەی کۆتایی هەموو ئەو ناکۆکیانەی لە قۆناغی پێشوودا شاهیدی بووین، دەبێتە ڕاگەیاندنی جددیەتی حکومەتی فیدراڵی، حکومەتی هەرێمی کوردستان، و ئەو کۆمپانیایانەی لە عێراق کاردەکەن بۆ پابەندبوون بە جێبەجێکردنی و کۆتاییهێنان بە هەموو جۆرە ناکۆکییەک، گومانکردن لە قاچاخچێتی، یان بەرهەمهێنان لە دەرەوەی کۆنترۆڵی حکومەت”.

لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوەدا کە “داهاتی ئەم نەوتە دەچێتە سەر بودجەی فیدراڵی وڵات و دەبێتە هۆی ئەوەی حکومەتی عێراق پابەندییە داراییەکانی خۆی جێبەجێ بکات، کە بەپێی پێویست پەسەندکراون و پەسەندکراون بۆ ئەمساڵ و بۆ ساڵانی داهاتوو”.