دوای هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران.. ئایا تاران وەک کۆتا کارت پەنا بۆ داخستنی گەرووی هورمز دەبات؟
2026-02-28
لە لایەن روونبیین
شیکردنەوە
روونبین
نورهان عەباس
دوای هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران.. ئایا تاران وەک کۆتا کارت پەنا بۆ داخستنی گەرووی هورمز دەبات؟
گەرووەکە شا دەماری سەرەکی نەوتی جیهانە.. ئەمانەش ئەو کاریگەرییانەن کە چاوەڕوان دەکرێت لە ئەنجامی داخستنی لەسەر ناوچەکە دروست ببن:
▪️ جووڵە لە بەندەرەکانی ئێران بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە لە ڕۆژانی پێش هێرشەکەدا، لەگەڵ ئەگەری پەککەوتنی هەناردەی وزە.
▪️ عێراق، کوێت، قەتەر و بەحرەین بە توندی دەکەونە ژێر کاریگەریی لێکەوتەکانی ململانێکە بەهۆی پشتبەستنی زۆریان بە گەرووەکە.
▪️ عەرەبستانی سعوودی و ئیمارات مەودایەکی باشتریان بۆ مانۆڕکردن هەیە بەهۆی هەبوونی هێڵە بۆرییە وشکانییەکان و جێگرەوە ئامادەکراوەکانیان.
گرژییە سەربازییەکانی نێوان ئیسرائیل، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران ئەمڕۆ، لە دوای هێرشی تەلئەبیب بۆ سەر تاران بۆ دووەمجار لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا بە بەشداری ئەمریکا و وەڵامدانەوەی ئێران بۆ ئامانجەکانی ئیسرائیل لە ناوچەکەدا، مەترسیدارترین سیناریۆی جیۆپۆلیتیکی هێنایەوە پێشەوە؛ ئەویش ئەگەری داخستنی گەرووی هورمزە.
ئەو دەمارەی کە بەشێکی زۆری نەوتی جیهانی پێدا تێپەڕ دەبێت، وەک کارتێکی ڕێگری “خۆکوژی” کۆتایی کە تاران دەتوانێت پەنای بۆ ببات ئەگەر دڵنیابوو لەوەی ناتوانێت لە بەرامبەریاندا خۆ بگرێت.
لێرەدا پرسیارەکە سەر هەڵدەداتەوە: چی دەبێت ئەگەر تاران بە ڕاستی گەرووەکە پەک بخات؟
بەندەرەکانی ئێران پێشوازییان لە هێرشەکە کرد
وێنە مانگە دەستکردەکان لە ماڵپەڕەکانی “MarineTraffic” و “VesselFinder” بۆ چاودێریکردنی کەشتییەکان دەریدەخەن کە چۆڵکردنێکی بە ئەنقەست و نزیکەی تەواوەتی لە شریتی دەریایی سنووری دەوروبەری بەندەری هورمز (کە دەکەوێتە ناوەڕاستی گەرووەکە) چەند ڕۆژێک پێش هێرشەکە ڕوویداوە.
تەنها 5 کەشتی لە نێوان 20 بۆ 24ی شوبات چوونەتە ناو بەندەرەکە، و لە ڕۆژی دووشەممە 23ی شوباتدا تەنها یەک کەشتی بە ناوی “Atlanta 1” بە ئاڵای ئێرانەوە هەبووە کە جۆری بارەکەی ئاشکرا نەکردووە، لە کاتێکدا چاوەڕوان ناکرێت بەندەرەکە لە ڕۆژانی داهاتوودا پێشوازی لە هیچ کەشتییەک بکات.
وێنە مانگە دەستکردەکان دوورکەوتنەوەی کەشتییەکان لەو شریتە دەریاییەی دەوروبەری بەندەری هورمز دەردەخەن کە لە وێنەکەدا بە تیرە سوورەکان دیاریکراوە. سەرچاوە: ماڵپەڕی (Vessel Finder) بۆ شوێنکەوتنی کەشتییەکان.
ئەمە بەراورد دەکرێت بە تێکڕای 30 کەشتی ڕۆژانە کە بەندەرەکە لە چارەکی کۆتایی ساڵدا پێشوازی لێ دەکردن، و کەمتر لە 5 کەشتی ڕۆژانە لە کاتی جەنگی ئێران و ئیسرائیل لە ماوەی نێوان 13 بۆ 24ی حوزەیران.
چۆڵکردنی دەریایی هاوکات بوو لەگەڵ ئەنجامدانی مانۆڕی ئێران بە تەقەمەنی زیندوو لە گەرووەکەدا لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بۆ نیشاندانی هێزی سەربازیی خۆی لە ناوەڕاستی دانوستانە چەقبەستووەکان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە جنێف. هەروەها تاران بەشێک لە گەرووەکەی بۆ چەند کاتژمێرێک لە سێشەممەی پێشووتردا داخست بەهۆی “ڕێوشوێنی ئەمنی پەیوەست بە سەلامەتی دەریاوانی”، وەک ئەوەی ئاژانسی “فارس”ی ئێرانی بڵاوی کردەوە.
پێش جێبەجێکردنی هێرشە ئیسرائیلی-ئەمریکییەکە، تەلەفزیۆنی “العالم”ی ئێرانی لە زاری فەرماندەی هێزی دەریایی سوپای پاسدارانەوە گواستییەوە کە ئەوان “ئامادەن بۆ داخستنی گەرووی هورمز ئەگەر سەرکردە باڵاکان بڕیار بدەن”. لە کاتێکدا تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران ڕایگەیاند کە تاران “هیچ هێڵێکی سووری نییە سەبارەت بە پاراستنی ئاسایشی گەرووی هورمز”.
داخستنی هورمز.. “سەرەتا خۆکوژییە بۆ ئێران”
بەگوێرەی ماڵپەڕی “Risk Control” کە تایبەتمەندە لە هەڵسەنگاندنی مەترسییە دەریاییەکان، هەر داخستنێکی ڕاستەقینە کە لە ئەنجامی جەنگی چاوەڕوانکراوەوە ڕووبدات، بە خۆکوژی بۆ ئێران دادەنرێت؛ چونکە زنجیرەیەک لە گرنگترین بەندەرەکانی ئێران بە تەواوی یان بەشێکی پەک دەخات و وڵاتەکە بێبەش دەکات لە هەناردەکردنی زۆربەی نەوتەکەی کە بڕبڕەی پشتی ئابوورییەکەیەتی، هەروەها ڕێگری دەکات لە گەیشتنی هەندێک کاڵای بازرگانی گرنگ بۆ بەردەوامی ژیانی ئاسایی و پاراستنی هێمنی لە ناوخۆدا، بەتایبەتی کە وڵاتەکە تازە لە زنجیرەیەک خۆپیشاندان هاتۆتە دەرەوە کە بەهۆی ناڕەزایی لە دۆخی کۆمەڵایەتی و دابەزینی بەهای دراو دروست ببوون.
شیکارییەکی بلوکبێرک ئیکۆنۆمیکس “Bloomberg Economics” دەڵێت: “پەکخستنی ڕێڕەوە ئاوییەکە لە ڕووی ئۆپەراسیۆنەوە ئەگەری هەیە، بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە بۆ ئێران و جیهان بە ئازارە. تاران گرەو لەسەر ئەوە دەکات کە پرۆسەی دووبارە کردنەوەی گەرووەکە تێچووی زۆر دەبێت و خاو و ئارامی تێکدەدات.”
سەنتەری “The Strauss Center”ی ئەمریکی هۆشداری داوە کە تاران ڕەنگە هەڕەشەی داخستنی گەرووەکە بکات بۆ بەکارهێنانی وەک چەکێکی فشار لە جەنگدا، بەڵام خۆی یەکەم زیانمەند دەبێت چونکە 90%ی هەناردەی نەوتەکەی و 62%ی کاڵا بازرگانییەکانی بەوێدا تێپەڕ دەبن.
جگە لە بەندەری هورمز، ئەو بەندەرە وێستگانەی تریش کە ڕەنگە کاریگەر بن بریتین لە “بوشەهر”، “بەندەری ئیمام خومەینی”، لەگەڵ بەندەری “جاسک” کە نزیکترین دەروازەی هەناردەکردنی ئێرانە لە دەرەوەی گەرووەکە. هەمان شت بۆ بەندەری دوورگەی “خارک”یش ڕاستە، کە بەرپرسە لە 90% بۆ 95%ی کۆی هەناردەی نەوتی خاوی ئێران لە بارودۆخی ئاساییدا.
سەرەڕای هێرشەکانی ئەمڕۆ بۆ سەر تاران، بڕیاری داخستنی گەرووەکە بۆ ئێران ئاسان نابێت. بەڵگەش بۆ ئەوە ئەوەیە کە لە کاتی جەنگی پێشووی نێوان ئێران و ئیسرائیل لە حوزەیرانی ڕابردوودا، تەنانەت بۆ یەک ڕۆژیش دای نەخست، تەنانەت دوای لێدانی 3 دامەزراوەی ئەتۆمیشی. لەبری ئەوە، پەنای برد بۆ بێزارکردنی ئەو کەشتییانەی بە ناوچەکەدا تێدەپەڕین بۆ ناچارکردنیان بۆ چوونە ناو ئاوەکانی ئێران، هەروەها دەکرێت مین لە ناوچەکەدا بچێنێت وەک یەکێک لە ئامرازە جێگرەوەکانی پەرەپێدانی گرژییەکان بەبێ داخستنی ڕاستەقینە، بەگوێرەی بلومبێرگ.
ترس لە بەندەرەکانی تری ئێران
بەندەرەکانی تری ئێرانیش نیشانەکانی ترسیان لە جەنگ پێوە دیارە، بەڵام ئەوان شایەدی کەمبوونەوەی ژمارەی ئەو کەشتییانە بوون کە پێشوازییان لێ دەکەن یان چاوەڕوان دەکرێن، نەک چۆڵکردنی تەواوەتی وەک ئەوەی لە بەندەری هورمزدا ڕوویدا.
“بەندەر عەباس” بە گەورەترین بەندەری ئێران دادەنرێت کە دەڕوانێتە سەر گەرووەکە، بەندەرێکی بازرگانییە و تایبەتمەندە بە پێشوازیکردن لە کەشتییەکانی گواستنەوەی کاڵا. زۆربەی ئەو کاڵایانەی لە هەردوو ئاراستەکەدا لە نێوان ئێران و وڵاتانی عەرەبی وەک ئیمارات و سوڵتاننشینی عومان دەگوازرێنەوە لەوێوە دەردەچن. ئەم بەندەرە بە شێوەیەکی ئاسایی پتر لە سێیەکی بازرگانی دەریایی ئێران بەڕێوە دەبات، لەگەڵ هەبوونی هەندێک دامەزراوەی نەوتی سنووردار لە ناو بەندەرەکەدا کە لە ڕێگەیانەوە پێشوازی لە کەشتییە نەوتهەڵگرەکان دەکرێت و هەناردەیان لێوە دەکرێت، بەڵام ئەمە تەوەری سەرەکی پسپۆڕییەکەی نییە.
وێنە مانگە دەستکردەکان دەریدەخەن کە جووڵەی کەشتییەکان لە بەندەرەکەدا بۆ کەمتر لە 100 کەشتی لە سەرەتای ئەم مانگەوە کەمی کردووە، لە کاتێکدا پێشتر ڕۆژانە زیاتر لە 300 کەشتی تێدا بووە، کە نزیکەی 50-70 کەشتییان تەنها لە نێوان ئەو و بەندەری “جەبەل عەلی” ئیماراتیدا بوون، ئەمەش بەپێی ماڵپەڕی “ماریتیم ئۆپتیما”.
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئامۆژگاری داوە کەشتییانەی کە ئاڵای وڵاتەکەیان هەڵگرتووە تا دەتوانن لە کاتی تێپەڕبووندا لە ئاوەکانی ئێران دوور بکەونەوە. یۆنانیش کە خاوەنی گەورەترین پۆلەکەشتی گواستنەوەی نەوتە لە جیهاندا، هۆشداری داوەتە کەشتییەکان کە لە کاتی تێپەڕبوون لە گەرووی هورمز لە کەناراوەکانی ئێران نزیک نەبنەوە.
بەندەری بەندەر عەباسی ئێرانی، لە سەرەتای ئەم مانگەوە کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی لە ژمارەی ئەو کەشتییانەدا بەخۆوە بینیوە کە پێشوازییان لێدەکات یان چاوەڕوان دەکرێت بگەن. سەرچاوە: ماڵپەڕی (Vessel Finder).
چاوەڕوانی و وریایی لە بەندەرەکانی کەنداو
ئەو بەندەرانەی کە زۆرترین هەڕەشەی داخستنی گەرووی هورمزیان لەسەرە لە ناوەڕاستی ئەو گرژییانەی ئێستا لە نێوان تاران، تەلئەبیب و واشنطن هەیە، تەنها بەندەرە ئێرانییەکان نین، بەڵکو زۆرێکیان دەکەونە ناو وڵاتانی کەنداوی عەرەبییەوە. کار گەیشتووەتە ئەوەی هەندێکیان بە تەواوی پشت بەو گەرووە ببەستن بۆ هەناردەکردنی وزە بۆ هەندێک لە کڕیارە سەرەکییەکان لە ئاسیا.
بەگوێرەی “Risk Control”، هەموو وڵاتانی کەنداوی عەرەبی بەبێ جیاوازی لە داخستنی گەرووەکە زیانمەند دەبن، بەڵام بە پلەی جیاواز، ئەمەش لەبەر ڕۆشنایی هەبوونی جێگرەوەی سنووردار بۆ هەناردەکردن.
جێگرەوە سنووردارەکانی گەرووی هورمز لە بەردەم هەناردەی نەوت و گازی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. سعودیە و ئیمارات دەتوانن پشت بە هێڵی بۆری ببەستن بۆ تێپەڕاندنی ئەو ڕێڕەوە ئاوییە.
لەسەر ئاستی جیهانی، ڕێژەی بازرگانی دەریایی کە بە گەرووی هورمزدا تێدەپەڕێت دەگاتە نزیکەی 11%ی کۆی بازرگانی دەریایی جیهان، و 20%ی هەناردەی نەوتی نێودەوڵەتی تا کۆتایی ساڵی ڕابردوو، هەروەها نزیکەی پێنجەکی دابینکردنی گازی سروشتی شل (LNG) لە جیهاندا، بەپێی خەمڵاندنەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان.
عێراق.. دووەم گەورەترین زیانمەند
داخستنی گەرووی هورمز یان بەکارهێنانی وەک کارتێک لە جەنگی ئێستادا، کێشەیەکی گەورەیە بۆ بەندەرەکانی عێراقیش بە دوو هۆکاری پەیوەست بەیەکەوە:
یەکەم: زۆربەی هەناردەی نەوتی عێراق لە لەنگەرگەکانی باشووری وڵاتەوە بار دەکرێن، وەک بەندەری نەوتی بەسرە و بەندەری خۆر ئەلعەمەییە. ئەم لەنگەرگانە دەکەونە ناو کەنداوی عەرەبی، ئەمەش واتە هیچ کەشتییەکی نەوتهەڵگری عێراقی ناتوانێت بگاتە بازاڕەکانی جیهان بەبێ تێپەڕبوون بە گەرووی هورمزدا.
عێراق لە ئێستادا هیچ جێگرەوەیەکی دەریایی کاریگەری هاوشێوەی نییە، بۆیە داخستنی گەرووی هورمز ئۆتۆماتیکییەن یەکسانە بە قەتیسکردنی هەناردەی وزە لە ناو خودی عێراقدا.
دووەم: نەوت بڕبڕەی پشتی ئابووری عێراقە، چونکە نزیکەی 90%ی داهاتی دەوڵەت پێکدەهێنێت. لەبەر ئەوە، هەر وەستانێکی هەناردەکردن لە کاتی داخستنی گەرووی هورمزدا، واتە دابەزینی دەستبەجێی داهاتی دەوڵەت، ئەمەش هەڕەشەیە بۆ مووچە، خەرجییە گشتییەکان، سەقامگیری دراو و دابینکردنی دارایی بۆ خزمەتگوزارییە بنەڕەتییەکان.
سەرەڕای ئەوەی عێراق چەند هێڵێکی هەناردەی وشکانی هەیە، بەڵام زۆربەیان وەستاون یان پەککەوتوون، دیارترینیان بۆری (کەرکوک-جیهان)ە بۆ تورکیا کە هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستانی پێدا دەستی پێکردەوە لە ئەیلوولی ڕابردوودا دوای وەستانێکی زیاتر لە دوو ساڵ و نیو، بەڵام بڕە سەرەتاییەکانی نزیکەی 190 هەزار بەرمیلە لە ڕۆژێکدا (لەگەڵ تەرخانکردنی 50 هەزار بەرمیل بۆ بەکارهێنانی ناوخۆیی لە هەرێم)، و بە هیچ شێوەیەک بەراورد ناکرێت بەو قەبارە گەورەیەی هەناردە کە بە گەرووی هورمزدا تێدەپەڕێت.
نەخشەی هێڵە بۆرییەکانی نەوت کە دەگەنە بەندەری جەیهانی تورکیا لەسەر دەریای ناوەڕاست، لەوانەش هێڵی بۆری ‘کەرکوک-جەیهان’ کە لە هەرێمی کوردستانەوە درێژ دەبێتەوە بۆ تورکیا – سەرچاوە: بلومبێرگ
کوێت.. وێنەکە تا ئاستێکی زۆر هاوشێوەیە
هاوشێوەی عێراق، و بەهۆی شوێنی جوگرافی کوێت لەسەر کەنداوی عەرەبی، زۆربەی هەناردە نەوتییەکانی (کە زیاترە لە 2 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا) لە ڕووی کردارییەوە بەندە بە تێپەڕبوون بە ناو گەرووەکەدا بۆ گەیشتن بە بازاڕەکانی ئاسیا و ئەوروپا. بەپێی خەمڵاندنەکانی ماڵپەڕی پسپۆڕی “الطاقة”، هەر داخستن یان پەککەوتنێک لە جووڵەی هورمزدا، واتە کاریگەری ڕاستەوخۆ لەسەر بەندەرەکانی کوێت و داهاتی نەوتی دەوڵەت.
بەندەری “ئەحمەدی” کە گرنگترین بەندەری نەوتییە لە کوێت و ناوەندی هەناردەکردنی نەوتی خاو و بەرهەمە نەوتییەکانە، لەم ڕووەوە بە خاڵێکی لاوازی سەرەکی دادەنرێت؛ چونکە زۆربەی بارەکانی پشت بە تێپەڕبوون بە ناو کەنداو و پاشان گەرووی هورمز دەبەستن بۆ گەیشتن بە بازاڕەکانی جیهان.
ململانێ سەربازییەکەی ئێستا ڕەنگە لە ڕووی داراییەوە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ سێبەر بخاتە سەر کوێت، چونکە نزیکەی 90%ی داهاتەکانی پشت بە نەوت دەبەستێت. لە ساڵی دارایی 2024/2025دا، داهاتی نەوت 87.8%ی داهاتی ڕاستەقینەی دەوڵەتی پێکهێناوە بەپێی ڕاپۆرتێکی “ڕۆیتەرز” کە لە داتا فەرمییەکانەوە وەریگرتووە؛ بە شێوەیەک داهاتی ڕاستەقینە گەیشتووەتە 22.06 ملیار دینار، کە 19.36 ملیار دیناری لە نەوت بووە، ئەمەش قەبارەی ئەو کاریگەرییە دەردەخات کە ڕەنگە وەستانی هەناردەی نەوتی وڵاتەکە لە ڕێگەی هورمزەوە دروستی بکات.
قەتەر.. کاریگەری لەسەر هەناردەی دەریایی گازی شل
سێیەم لایەنی سێگۆشەی ئەو وڵاتانەی کەنداو کە زۆرترین کاریگەرییان لێ دەکەوێت دوای عێراق و کوێت لە ئەنجامی ئەگەری داخستنی هورمز، وڵاتی قەتەرە. قسە لێرەدا تەنها لەسەر نەوت نییە، بەڵکو گازی سروشتی شلیش (LNG) دەگرێتەوە. زیانەکە لێرەدا تەنها بەر دەوحە ناکەوێت، بەڵکو دەکرێت ڕەنگدانەوەی هەبێت لەسەر نرخی گاز لە هەموو ئەو ناوچانەی قەتەر گازیان بۆ هەناردە دەکات، لە ئاسیاوە تا دەگاتە ئەوروپا.
بۆ ئەوەی لە قەبارەی کاریگەری چاوەڕوانکراوی داخستنی هورمز لەسەر قەتەر و بازاڕی گازی جیهانی تێبگەین، تەنها ئەوە بەسە بڵێین کە پێنجیەکی بازرگانی گازی سروشتی شل لە جیهاندا بە ناو گەرووەکەدا تێدەپەڕێت، و نزیکەی 80%ی کۆی هەناردەی قەتەر بەپێی بەهای گومرگی لەوێوە دەڕوات (بەگوێرەی داتاکانی ماڵپەڕی “Last Markets”). هەروەها ساڵانە مامەڵە لەگەڵ ملیۆنان تۆن گازی سروشتی و بەرهەمەکانی وزە دەکات و پێشوازی لە سەدان کەشتی دەکات، کە ئەمە تەوەری هەناردەی جیهانییە بۆ گازی قەتەری.
کۆی هەناردەی قەتەر لە گازی سروشتی شل لە ساڵی 2025دا گەیشتووەتە 81.07 ملیۆن تۆن، بەپێی یەکەی توێژینەوەی ماڵپەڕی “الطاقة”، کە قەتەر بەوە دەبێتە دووەم گەورەترین هەناردەکاری جیهانی بۆ ئەم کاڵا گرنگە.
سەبارەت بە بەندەرەکان، “ڕەئس لافان” بە گرنگترین بەندەر بۆ هەناردەی گازی شلی قەتەری دادەنرێت و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پشت بە تێپەڕبوون بە گەرووی هورمز دەبەستێت بۆ گەیشتن بە بازاڕە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەت لە ئاسیا و ئەوروپا. هەروەها هەردوو بەندەری “مەسەعید” و “حەمەد”یش کاریگەر دەبن بەپێی “Risk Control”، بەڵام ئەوان زیاتر تایبەتن بە پێشوازیکردن لەو کاڵایانەی هاوردەی قەتەر دەکرێن و ئەو کەشتییانەی ڕوویان تێدەکەن دەبێت بە ناو گەرووەکەدا تێپەڕ بن.
سوڵتاننشینی عومان.. شوێنێکی ستراتیژی بەڵام لە ناو بازنەی مەترسیدا
سوڵتاننشینی عومان لەسەر کەناری باشووری گەرووی هورمز وەستاوە و بە تەنها وڵاتی کەنداو دادەنرێت کە خاوەنی بەندەری سەرەکی بێت کە بەشێکیان دەکەونە دەرەوەی گەرووەکە و ڕاستەوخۆ لەسەر دەریای عەرەبن، ئەمەش تایبەتمەندییەکی جوگرافی دەگمەنی پێ دەبەخشێت بە بەراورد بە دراوسێکانی. بەڵام ئەم شوێنە نایپارێزێت لە لێکەوتەکانی گرژی نێوان واشنتن و تاران، چونکە ڕێژەیەکی زۆری جووڵەی بازرگانی و وزەی جیهانی بە درێژایی کەناراوەکانیدا تێپەڕ دەبێت، ئەمەش وا دەکات هەر پەرەسەندنێکی سەربازی لە گەرووەکەدا ببێتە هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر دەریاوانی لە نزیک ئاوە هەرێمییەکانی، بەپێی خەمڵاندنەکانی ڕێکخراوەکانی بارھەڵگری دەریایی و داتاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ بازرگانی دەریایی.
داتاکانی شوێنکەوتنی کەشتییەکان لە هەردوو سەکۆی “Marine Traffic” و “Vessel Finder” دەریدەخەن کە جووڵەی تێپەڕبوون لە نزیک کەناراوەکانی عومان لە سەرەتای ئەم مانگەوە گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە ڕێڕەوەکاندا بەخۆوە بینیوە؛ بە شێوەیەک هەندێک لە نەوتهەڵگرە نێودەوڵەتییەکان دەستیان کردووە بە دوورکەوتنەوە بە مەودایەکی زیاتر لەو هێڵە دەریاییەی کە لە گەرووەکەوە نزیکە، لەگەڵ زیادکردنی خێرایی تێپەڕبوون و کەمکردنەوەی ماوەکانی وەستان، ئەمەش شێوازێکی دەریاوانییە کە بەزۆری بەستراوەتەوە بە بەرزبوونەوەی مەترسییە جیۆپۆلیتیکییەکان لە ڕێڕەوە هەستیارەکاندا، بەپێی شیکارییەکانی کۆمپانیاکانی ئاسایشی دەریاوانی وەک “Lloyd’s List Intelligence”.
سەکۆی نەوتی لە بەندەری دوقم، سوڵتانشینی عومان – سەرچاوە: بلومبێرگ.
هەرچەندە بەندەرە سەرەکییەکانی عومان وەک بەندەری “سۆحار”، بەندەری “دوقم” و بەندەری “سەڵاڵە” بە تەواوی پشت بە تێپەڕبوون لە گەرووەکە نابەستن وەک بەندەرە ناوخۆییەکانی کەنداو، بەڵام هەر داخستن یان پەککەوتنێک تێیدا ڕەنگە کاریگەری هەبێت لەسەر قەبارەی ئەو جووڵە بازرگانییەی ڕوویان تێدەکات و لەسەر هێڵەکانی دووبارە هەناردەکردنەوە کە پەیوەستن بە ئاسیا و ئەوروپا.
“Control Risk” ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو وڵاتانەی دەڕواننە سەر گەرووەکە -بە عومانیشەوە- بە پلەی جیاواز کاریگەر دەبن ئەگەر دەریاوانی پەک بخرێت، تەنانەت ئەگەر هەناردەشیان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ نەوەستێت، ئەمەش بەهۆی بەرزبوونەوەی تێچووی دڵنیایی (تەئمین) و بارکردن و تێکچوونی خشتە جیهانییەکانی گەشتە دەریاییەکان.