روونبین

ئێران: داخستنی گەرووی هورمزی راگەیاند.. و ئەمریکا هەڕەشەی وەڵامێکی توند دەکات

واشنتۆن هەڕەشەی تێکشکاندنی هێزی دەریایی ئێران دەکات و نرخەکانی وزە بەرز دەبنەوە لەگەڵ مەترسی لەدەستدانی پێنج یەکی دابینکردنی جیهانی.

▪️ ئێران گەرووەکە دادەخات: ڕێگری لە هەناردەکردنی نەوت دەکات و هەڕەشەی سووتاندنی هەر کەشتییەک دەکات کە پێیدا تێپەڕێت، وەک وەڵامێک بۆ هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل.
▪️ بەڵێنی ئەمریکا: واشنتۆن بەڵێنی تێکشکاندنی هێزی دەریایی ئێران دەدات و تاوتوێی ڕێکارەکانی ڕۆژی سێشەممە دەکات بۆ ڕێگریکردن لە بەرزبوونەوەی نرخەکان، لەگەڵ ڕەتکردنەوەی ڕاکێشانی نەوت لە یەدەگی ستراتیژی لە ئێستادا.

▪️ بازدانی نرخەکان: خاوی برێنت بۆسەروو 83 دۆلار بەرزبووەوە، و خاوی ڕۆژئاوای تەکساس بۆ 77  دۆلار زیادی کرد، لە کاتێکدا دیزڵ بەرزترین ئاستی لە ماوەی چوار ساڵدا تۆمار کرد.

ناوچەی گەرووی هورمز گرژییەکی بێوێنە بەخۆیەوە دەبینێت دوای ئەوەی ئێران ڕایگەیاند گەرووە زیندووەکەی داخستووە و ڕێگری لە هەناردەکردنی نەوت کردووە، لە کاتێکدا واشنتۆن جەختی کردەوە کە گەرووەکە “دانەخراوە”.
گواستنەوەی نەوت بەناو هورمزدا نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیلە لە ڕۆژێکدا، کە دەکاتە نزیکەی پێنج یەکی بەکاربردنی جیهانی نەوت و غازی سروشتی شل، ئەمەش وای کردووە ببێتە دەمارەکی سەرەکی بۆ بەشێکی زۆری بازرگانی وزەی جیهانی.

ئەم هەنگاوەی ئێران ئەگەر جێبەجێ بکرێت و بەردەوام بێت، نرخەکانی نەوت بە شێوەیەکی خەیاڵی بەرز دەکاتەوە، ئەمەش فشارێکی گەورە دەخاتە سەر دۆناڵد ترەمپ؛ چونکە بەرزبوونەوەی نرخەکان کاریگەری لەسەر نرخی سووتەمەنی ناوخۆیی ئەمریکا دەبێت لە کاتێکدا ترەمپ بەدەست دابەزینی ڕێژەی پشتگیری لە ڕاپرسییەکاندا دەناڵێنێت.

وەڵامی خێرای ئەمریکا

وەڵامی ئەمریکا خێرا بوو؛ کەناڵی “فۆکس نیوز” لە زاری بەرپرسێکی سەربازییەوە گواستییەوە کە گەرووەکە “دانەخراوە”. مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوە، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئاماژەی بەوە کرد کە هێزەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە ئەو هێزە دەریاییە ئێرانییە تێکدەشکێنن کە کەشتییەکان لە گەرووەکەدا دەکاتە ئامانج.
ڕۆبیۆ وتیشی کە وڵاتەکەی “ڕۆژی سێشەممە ڕێکار دەگرێتە بەر” سەبارەت بە بەرزبوونەوەی نرخەکان. هەرچەندە پێشتر واشنتۆن ئاماژەی بەوە کردبوو کە ڕاکێشانی نەوت لە یەدەگی ستراتیژی لەسەر مێز نییە و بازاڕ هێشتا بڕی پێویستی تێدایە.

لای خۆیەوە سەرۆک ترەمپ جەختی کردەوە کە هێزەکانیان 9 کەشتی ئێرانییان نوقم کردووە و بنکە سەرەکییەکانی فەرماندەیی دەریایی ئێرانیان تێکشکاندووە و وتی: “پاشماوەی کەشتییەکانی تریش بەم زووانە نوقم دەبن.”

جووڵەی نرخەکان

▪️ خاوی برێنت: بەرزبووەوە و گەیشتە نزیکەی 83 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.
* خاوی ڕۆژئاوای تەکساس (WTI): بەرزبووەوە بۆ 74 دۆلار.
* دیزڵ: گەیشتە بەرزترین ئاستی خۆی لە ماوەی چوار ساڵدا.

سێ سیناریۆکەی بلومبێرگ بۆ جەنگ

ئاژانسی بلومبێرگ سێ سیناریۆی بۆ هەفتەکانی داهاتوو داناوە:
– ڕاگرتنی جەنگ.
– ڕووخانی ڕژێم.
– بەردەوامیی جەنگ بەو  ئاستەی ئێستا یان بە هەڵکشانی ئێرانی لە ڕێگەی بەئامانجگرتنی ژێرخانی وزە.

بەپێی بلومبێرگ، ئەگەر گەرووی هورمز بە داخراوی بمێنێتەوە، ڕەنگە نرخی نەوت بگاتە 108 دۆلار. بنەمای لێکۆڵینەوەکان دەڵێن لەدەستدانی هەر 1%ی دابینکردنی نەوت، نرخەکان بە ڕێژەی 4% بەرز دەکاتەوە. بەو پێیەی 20%ی نەوتی جیهان بەوێدا تێپەڕ دەبێت، داخستنی گەرووەکە واتا بازدانێکی 80% لە نرخەکاندا.

حیساباتی قازانج و زیان

بەرزبوونەوەی نرخەکان هاوسەنگییەکان دەگۆڕێت:

▪️ ئەمریکا: هەرچەندە نرخەکان بەرز دەبنەوە، بەڵام بەهۆی ئەوەی ئەمریکا ئێستا نەوتی خۆی هەیە (Shale Oil)، کاریگەرییەکە کەمترە لە جاران. بەڵام بەکاربەری ئەمریکی بەهۆی بەرزی تێچووی سووتەمەنی و کەمبوونەوەی توانای کڕین لە بوارەکانی تردا زیانمەند دەبێت.
▪️ چین، ئەوروپا و هیندستان: وەک هاوردەکاری گەورە، زۆرترین زیانیان بەردەکەوێت و تووشی هەڵاوسان دەبن.

▪️ براوەکان: وڵاتانی هەناردەکاری دوور لە ناوچەی ململانێ وەک ڕووسیا، کەنەدا و نەرویج.

▪️ بەرهەمهێنەرانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست: هەرچەندە نرخ بۆیان بەرز دەبێتەوە، بەڵام ئەگەر هەناردەیان پەکبکەوێت یان تێچووی ئەمنییان زیاد بکات، ئەوا دووچاری زیانی گەورە دەبنەوە.