ڕوونبین

پەککەوتنی نیمچە تەواوی جوڵەی کەشتییەکان لە گەرووەکەدا هەڕەشە لە لێشاوەکانی وزەی جیهانی دەکات و نرخەکان بەرەو بەرزبوونەوە پاڵ پێوە دەنێت. “برێنت” دوای بەرزبوونەوەی بە ڕێژەی ١٢٪ لە ماوەی سێ ڕۆژدا، ڕووی لە ٨٥ دۆلار کردووە، لە کاتێکدا نەوتی “تەکساسی ڕۆژاوا” لە نێزیک ٧٨ دۆلار مامەڵەی پێوە دەکرێت.

• جوڵەی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز بە ڕێژەی زیاتر لە ٩٥٪ کەمی کردووە، ئەمەش بەهۆی وەستانی نیمچە تەواوی تانکەرەکانی نەوت و گاز و خۆدوورخستنەوەی کەشتییەکان لەو ڕێڕەوە.

• نزیکەی ١٥ ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو و ٥ ملیۆن بەرمیل بەرهەمە نەوتییەکان ڕۆژانە بە گەرووەکەدا تێدەپەڕین، ئەمەش وا دەکات هەر تێکچوونێک کاریگەرییەکی توندی هەبێت.

• نرخەکانی نەوت بەرزبوونەوەکانیان درێژە پێدا، چونکە جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران بووەتە هۆی پەکخستنی دابینکردنی نەوت بۆ گەورە هاوردەکاران. لە هەمان کاتدا لایەنە شەڕکەرەکان بەڵێنی بەردەوامبوونیان لە ململانێکەدا داوە، و چینیش، کە گەورەترین هاوردەکاری نەوتی خاوە لە جیهاندا، هەوڵی پاراستنی سووتەمەنی ناوخۆیی دەدات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، متمانەی خۆی بە هەڵمەتە سەربازییەکە دەربڕی، هەرچەندە خشتەی کاتیی ئۆپەراسیۆنەکان نادیارە. لە بەرانبەردا، “سوپای پاسداران”ی ئێران بەڵێنی دا لە ڕۆژانی داهاتوودا هێرشەکان چڕتر و بەرفراوانتر بکات.

ئاڵۆزییەکان و هەڵوێستی وڵاتان

حکوومەتی چین فەرمانی بە گەورە کۆمپانیاکانی پاڵاوتن کردووە کە هەناردەکردنی دیزڵ و بەنزین ڕابگرن، ئەمەش نیشانەی هەوڵەکانە بۆ لەپێشینەدان بە پێداویستییە ناوخۆییەکان.

هەروەها کۆمپانیایەکی گەورەی هیندی ئاگاداری کڕیارەکانی کردووەتەوە کە هەناردەی بەرهەمەکان ڕادەگرێت، و کۆمپانیا ژاپۆنییەکانیش داوا لە حکوومەتەکەیان دەکەن پەنا بۆ یەدەگی ستراتیژی نەوت ببات.

گەرووی هورمز لە چەقی مەترسییەکاندا

نیگەرانییە سەرەکییەکەی بازاڕ لە گەرووی هورمزدایە، چونکە هاتوچۆی تانکەرەکان بە تەواوی پەکیکەوتووە. ئەمەش بووەتە هۆی ڕاگرتنی دابینکردنی نەوتی ئێران و وڵاتانی تری کەنداو، کە وای لێکردوون دەست بکەن بە کەمکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنان.

بازاڕەکانی وزە بەهۆی ئەم جەنگەوە کە چووەتە شەشەمین ڕۆژی و هیچ ئاسۆیەکی چارەسەری دیار نییە، تووشی شڵەژانێکی توند بوون. ململانێکە بە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بڵاوبووەتەوە و تێچووی گواستنەوەی دەریایی بەرزکردووەتەوە.

شیکەرەوەکارانی بانکی “جەی پی مۆرگان” ئاماژە بەوە دەکەن کە کەمکردنەوەی دابینکردن بەهۆی پڕبوونی کۆگاکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستی پێکردووە. ئەوان دەڵێن: “پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە کە دوای ئاساییبوونەوەی ڕێڕەوەکان، بەرهەمهێنان بە چ خێراییەک دەگەڕێتەوە؟ پێشبینی دەکەین زۆربەی کێڵگەکان لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا دەست بەکار ببنەوە و لە ماوەی دوو بۆ سێ هەفتەدا بگەنەوە توانای تەواوەتی.”

ڕووداوە ئەمنییەکان و پلانی پاراستنی گەشتیاری

لە ئاوەکانی نزیک کەناراوەکانی کووەیت، کاپتنی تانکەرێک ڕایگەیاندووە کە تەقینەوەیەکی گەورەی لە لای چەپی کەشتییەکەی بیستووە. ناوەندی ئۆپەراسیۆنە بازرگانییە دەریاییەکانی بەریتانیا ڕایگەیاندووە کە ئاو چووەتە ناو کەشتییەکە، بەڵام تاقمەکەی سەلامەتن.

واشنتۆن پێشنیاری پلانێکی کردووە بۆ دابینکردنی گەرەنتی بیمە و ڕەنگە پاسەوانی دەریایی بۆ کەشتییەکان، بەڵام کۆمپانیای “مارش” دەڵێت ڕێکخستنی ئەم هەنگاوە ڕەنگە چەند هەفتەیەکی بخایەنێت. داتاکانی “بلومبێرگ” نیشانی دەدەن ئەو کەشتییە کەمانەی هێشتا دەجوڵێن، ئامێرەکانی دیاریکردنی شوێنی خۆیان (Transponders) دەکوژێننەوە بۆ ئەوەی نەکرێنە ئامانج.

بەگوێرەی “ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە”، لە ساڵی ٢٠٢٥دا ڕۆژانە نزیکەی ١٥ ملیۆن بەرمیل نەوت و ٥ ملیۆن بەرمیل بەرهەمی نەوتی بەم گەرووەدا تێپەڕیوە. ئاژانسەکە دەڵێت: “هەر تێکچوونێک لەم لێشاوەدا دەرئەنجامی گەورەی بۆ بازاڕەکانی جیهان دەبێت.”

هەوڵەکانی چین:

چین وەک گەورەترین هاوردەکاری نەوت، نێردەی تایبەتی خۆی بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەنێرێت بۆ نێوەندگیری، ئەمەش نیشانەی نیگەرانییە توندەکانی پەکینە بۆ دەستڕاگەیشتن بە وزە.

لە لایەکی ترەوە، دەیڤید سۆڵۆمان، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری “گۆڵدمان ساکس” ڕایگەیاند کە ناڕوونییەکی زۆر لەبارەی ئاراستەی ململانێکان و چۆنیەتی چارەسەرکردنیان هەیە.

ئامارە کۆتاییەکانی نرخ :

• نەوتی برێنت (گرێبەستەکانی ئایار): بە ڕێژەی ٣.٤٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٨٤.٥٢ دۆلار.

• نەوتی تەکساسی ڕۆژاوا: بە ڕێژەی ٤.٣٪ بەرزبووەوە و گەیشتە ٧٧.٨٥ دۆلار.

• کۆگاکانی نەوتی خاو لە ئەمریکا: هەفتەی ڕابردوو ٣.٥ ملیۆن بەرمیل زیادیان کردووە.