روونبین

بانکی “جی پی مۆرگان”: هەناردەی نەوتی ئێران پەکدەكەوێت و بەرهەمهێنانی بۆ نیوە کەمدەبێتەوە ئەگەر ئەمریکا و ئیسرائیل دەست بەسەر دوورگەی “خارگ”دا بگرن
بانکی “جی پی مۆرگان” (JP Morgan) لە تێبینییەکدا ڕایگەیاندووە کە هەناردەی نەوتی ئێران پەکیدەكەوێت و ئاستی بەرهەمهێنانی بۆ نیوە کەمدەبێتەوە ئەگەر ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دەست بەسەر بەندەری دوورگەی “خارگ”دا بگرن، ئەمەش دەبێتە هۆی هێرشی زیاتری تاران بۆ سەر ژێرخانی نەوتیی ناوچەکە.

ماڵپەڕی “ئەکسیۆس” (Axios) لە ٧ی ئازاردا بڵاوی کردەوە کە ئیدارەی ئەمریکا تاوتوێی دەستبەسەرداگرتنی دوورگەکەی کردووە، کە دەکەوێتە دووری ٣٠ کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی ئێران لە ناو کەنداودا و ٩٠٪ی هەناردەی نەوتی خاوی ئەو وڵاتەی لێوە ئەنجام دەدرێت.

“جی پی مۆرگان” دەڵێت: “لێدانێکی ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی ڕاگرتنی دەستبەجێی بەشێکی زۆری هەناردەی نەوتی خاوی ئێران، و پێدەچێت ببێتە هۆی تۆڵەسەندنەوەیەکی توند لە گەرووی هورمز یان دژی ژێرخانی وزەی ناوچەکە.”

ئێران، کە سێیەم گەورەترین بەرهەمهێنەرە لە ناو ڕێکخراوی وڵاتانی هەناردەکاری نەوت (ئۆپێک)، نزیکەی ٤.٥٪ی دابینکردنی نەوتی جیهانی بەرهەم دەهێنێت، کە ئاستی بەرهەمهێنانی نزیکەی ٣.٣ ملیۆن بەرمیل نەوتی خاوە لە ڕۆژێکدا، جگە لە ١.٣ ملیۆن بەرمیل لە چڕکراوە و شلە تەمەنییەکانی تر.

لە کاتی قەیرانی بارمتەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩، جیمی کارتەر، سەرۆکی ئەمریکا سزای بەسەر ئێراندا سەپاند، بەڵام خۆی بەدوور گرت لە فەرماندان بە لێدان لە دوورگەکە. جێگرەوەکەی، ڕۆناڵد ڕیگان، لە کاتی “شەڕی تانکەرەکان” لە نێوان ئێران و عێراق لە هەشتاکاندا، پاراستنی کەشتیوانی و بەئامانجگرتنی کەشتییە جەنگییەکان و پاترییە موشەکییەکانی ئێرانی خستە پێشینەی کارەکانی، و دوورگەی خارگی بەبێ لێدان هێشتەوە.

بانکەکە دەڵێت: “ئەگەرچی هێزەکانی عێراق لە ماوەی شەڕی هەشت ساڵەدا لێدانیان لە هەندێک وێستگە و تانکەر دا، بەڵام خارگ بە شێوەیەکی بەرچاو بە چالاکی مایەوە و زیانەکان بە خێرایی چاک دەکرانەوە، ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە پەکخستنی ئەو شوێنە پێویستی بە هێرشی بەردەوام و بەرفراوان هەیە.”

ئەم دوورگەیە ئەو نەوتە کۆدەکاتەوە کە لە ڕێگەی بۆرییەوە لە گەورەترین کێڵگە بەرهەمهێنەرەکانی ئێرانەوە دێن، لەوانە کێڵگەکانی ئەهواز، مارون و گەچساران.
بەپێی “جی پی مۆرگان”، لەو ڕۆژانەی کە پێش هێرشەکەی ئەمریکا و ئیسرائیل کەوتن، ئێران هەناردەکردنی لە خارگەوە بۆ ئاستێکی پێوانەیی بەرزکردەوە، بە جۆرێک لە نێوان ١٥ بۆ ٢٠ی شوباتدا ڕۆژانە زیاتر لە ٣ ملیۆن بەرمیلی بار کردووە، کە ئەمە نزیکەی سێ هێندەی خێرایی ئاسایی هەناردەکردنیەتی کە لە نێوان ١.٣ بۆ ١.٦ ملیۆن بەرمیلدایە.

توانای کۆگاکردن لە خارگ بە نزیکەی ٣٠ ملیۆن بەرمیل دەخەمڵێنرێت، و بەپێی دامەزراوەی “کێپلەر” (Kpler)، لە ئێستادا نزیکەی ١٨ ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو لە دوورگەکەدا کۆگاکراوە، کە یەکسانە بە نزیکەی ١٠ بۆ ١٢ ڕۆژ لە هەناردەکردن لە بارودۆخی ئاساییدا.

نرخی نەوت ڕۆژی دووشەممە بۆ ١١٩ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک بەرزبووەوە، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کەمکردنەوەی بەرهەمهێنان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە وڵاتانی عێراق، کوەیت، سعودیە و ئیماراتی گرتووەتەوە.