روونبين

​نرخی سووتەمەنی فڕۆکە لە مانگی شوباتەوە نزیکەی دوو هێندە زیادی کردووە، چونکە جەنگی ئێران ڕێڕەوەکانی دابینکردنی سووتەمەنی پەکخستووە. هێڵە ئاسمانییەکان گەشتەکانیان کەمدەکەنەوە و هۆشداری دەدەن کە ڕەنگە یەدەگی سووتەمەنی تا دوای مانگی ئایار نەمێنێت.

​نرخی سووتەمەنی فڕۆکە لەم هەفتەیەدا گەیشتە 5.23$ بۆ هەر گالۆنێک. لە مانگی شوباتدا نرخەکەی 2.50$ بوو. ئەم جۆرە گۆڕانکارییە تەنها زیان لە قازانجی هێڵە ئاسمانییەکان نادات، بەڵکو هەڕەشەی ڕاگرتنی فڕۆکەکان دەکات لەسەر زەوی.

​لە سەرانسەری پیشەسازییەکەدا، کۆمپانیاکانی گواستنەوە لە نیویۆرکەوە تا ئۆکلاند خەریکی کەمکردنەوەی خشتەی گەشتەکانیانن و خۆیان بۆ شتێک ئامادە دەکەن کە کەمێک لە بەڕێوەبەرەکان لە ژیانی پیشەیی خۆیاندا بینیویانە: کورتهێنانی ڕاستەقینەی سووتەمەنی.

​“کەس پێم ناڵێت نیگەران مەبە”

​کێنتۆن جارڤیس، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری easyJet بە ڕاشکاوی لە پەیوەندییەکی وەبەرهێنەراندا ڕۆژی هەینی وتی: “بۆ هەفتەیەک یان دوو هەفتە متمانەم هەیە. ڕەنگە بۆ سێ هەفتەش باش بێت، بەڵام کەس نییە پێم بڵێت لە ناوەڕاستی مانگی ئایاردا نیگەران مەبە.”

​ئەو بە تەنیا نییە. بێن سمیت، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری Air France-KLM بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند کە هێڵە ئاسمانییەکە خەریکی “داڕشتنی سیناریۆیە” بۆ کورتهێنانی سووتەمەنی لە ناوەندە ئەوروپییەکانیدا. کۆمپانیای SAS پێشتر نزیکەی 1,000 گەشتی لە خشتەی مانگی نیسانیدا لابردووە.

​لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، سکۆت کێربی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری United Airlines هۆشداری دا کە ئەگەر نرخی نەوت لە ئاستی ئێستادا بمێنێتەوە، ڕەنگە کۆمپانیاکە ئەمساڵ  11$ ملیار زیان بکات. یونایتد پلانی هەیە لە چارەکی دووەم و سێیەمدا 5%ـی گەشتەکانی کەم بکاتەوە. کۆمپانیای Delta-ش لە دوایین ڕاپۆرتیدا 400$ ملیۆن زیانی بەهۆی بەرزبوونەوەی تێچووی سووتەمەنی تۆمارکردووە.

​چۆنیەتی دابەشبوونی ژمارەکان

​سووتەمەنی 22% تا 26%ـی تێچووی کارکردنی هێڵە ئاسمانییە گەورەکان پێکدەهێنێت. کاتێک سووتەمەنی فڕۆکە لە مانگێکدا دەبێتە دوو هێندە، ئەو ڕێژەیە لە 30% تێدەپەڕێت و کاریگەری دەکاتە سەر هەموو بەشەکانی تری بودجە.

​نەوتی خاوی برێنت ڕۆژی هەینی بە 112.57$ بۆ هەر بەرمیلێک داخرا، کە 4.56% لە ڕۆژێکدا زیادی کردووە. نەوتی WTI گەیشتە 99.64$. هەردوو پێوەرەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبوونەتەوە لەو کاتەوەی کە گەرووی هورمز لە 2ی ئازارەوە بە ڕووی هاتوچۆی تانکەرە بازرگانییەکاندا داخراوە.

​کێشەکە تەنها نرخ نییە. بەهۆی لەکارکەوتنی پاڵاوگەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داخرانی ڕێڕەوەکانی کەنداو، دابینکردنی فیزیکی سووتەمەنی فڕۆکە ڕوو لە کەمی دەکات. ئەوروپا نزیکەی یەک مانگ یەدەگی هەیە. باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا، کە بە شێوەیەکی زۆر پشت بەو سووتەمەنییە دەبەستێت کە لە کەنداوەوە دەگوازرێتەوە، ڕووبەڕووی توندترین قەیران بووەتەوە. ڤێتنام پێشتر هۆشداریی کورتهێنانی داوە.

​نرخی بلیتەکان بەرز دەبنەوە

 نرخی بلیتەکان بەرزدەبنەوە و ​سەرنشینان بەم زووانە هەستی پێدەکەن. شیکەرەوەکان پێشبینی دەکەن نرخی بلیتە ناوخۆییەکان 10% تا 15% و بلیتە نێودەوڵەتییەکان 15% تا 25% بەرز ببنەوە ئەگەر نرخەکان تا هاوین بەو شێوەیە بمێننەوە.

​تێچووی زیادەی سووتەمەنی بۆ گەشتەکانی سەر زەریای ئەتڵەسی ڕەنگە بۆ 45$-65$ بۆ هەر بلیتێک بەرز ببێتەوە، لە کاتێکدا پێش قەیرانەکە 15$-25$ بوو. لە گەشتە دوورەکاندا بۆ هەر سەرنشینێک زیاتر لە 40 گالۆن سووتەمەنی دەسووتێنرێت، بارودۆخە ئابوورییەکە بژاردەیەکی کەمی بۆ هێڵە ئاسمانییەکان هێشتووەتەوە.

زۆربەی هێڵە ئاسمانییە سەرەکییەکانی ئەمریکا ساڵانێک لەمەوبەر وازیان لە “پاراستنی نرخ” (Hedging) هێنا، بەو پێیەی گرەویان لەسەر ئەوە دەکرد کە نزمبوونی تێکڕای نرخەکان وا دەکات تێچووی دڵنیایی (بیمە) شایەنی پێدان نەبێت. ئێستا ئەو گرەوکردنە زۆر بە ئازار دەردەکەوێت.

​ئەو مەترسییەی کە کەس باسی ناکات

​جگە لە تێچووەکە، کابووسێکی لۆجستی لە ئارادایە. ئەگەر سووتەمەنی لە فڕۆکەخانەکانی دەرەوەی وڵات کەم ببێتەوە، هێڵە ئاسمانییەکان ڕووبەڕووی ئەگەری پەکیەوتنی فڕۆکەکانیان دەبنەوە. فڕۆکەکان لە فڕۆکەخانە بیانییەکاندا گیریان خواردووە و هیچ ڕێگەیەک نییە بۆ سووتەمەنی تێکردنەوە بۆ گەڕانەوە بۆ نیشتمان.

​کۆمپانیای Air New Zealand پێشتر 5%ـی خشتەی گەشتەکانی کەمکردووەتەوە، کە کاریگەری لەسەر زیاتر لە 40,000 سەرنشین هەبووە. هێڵە ئاسمانییەکە هۆکارەکەی بۆ نادیاریی دابینکردنی سووتەمەنی لە ناوچەی ئاسیا-پاسفیک گەڕاندەوە.

​تا ئێستا گەشتەکان بەردەوامن. بەڵام لەگەڵ گوشاری نرخی بەنزین لەسەر گیرفانی ئەمریکییەکان و کەمبوونەوەی یەدەگی سووتەمەنی، دەرفەت کەمتر دەبێتەوە. ناوەڕاستی مانگی ئایار ئەو هێڵەیە کە چەندین بەڕێوەبەر چاودێری دەکەن. ئەگەر قەیرانی هورمز لەو خاڵە زیاتر بخایەنێت، ڕاگرتنی فڕۆکەکان لەسەر زەوی دەبێتە ڕاستی.

​ئەو وادەیەی 6ی نیسان کە سەرۆک ترەمپ بۆ ئێران دیاری کردووە بۆ کردنەوەی گەرووەکە، گرنگییەکی زیاتر وەردەگرێت. بۆ پیشەسازی هێڵە ئاسمانییەکان، دیپلۆماسی تەنها پرسێکی جیۆپۆلیتیکی نییە، بەڵکو پرسی مان و نەمانە.