روونبین

هەناردەی نەوتی عێراق لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٦دا گۆڕانکاریی بەخۆوە بینیوە، لەگەڵ بەردەوامبوونی ئاڵۆزییە جیوپۆلیتیکییە پەیوەندیدارەکان بە جەنگی ئێران و هەروەها هەوڵەکانی بەغدا بۆ هەمەجۆرکردنی ڕێگاکانی گواستنەوە و هەناردەکردنی نەوت.

سەلیم ڕەکابی، قسەکەری وەزارەتی نەوتی عێراق، لە لێدوانێکدا، ڕایگەیاند کە هەناردەی نەوت لە سەرەتای ئەم مانگەدا گەیشتە ٣ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا، بەڵام دواتر بە شێوەیەکی هێواش دابەزی و ئێستا نزیکەی ٢.٦ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدایە.

سەرەڕای دابەزینی هەناردەی نەوتی عێراق لە مانگی ئەیلول، ئەم بڕە هێشتا لە تێکڕای هەناردەی ڕۆژانەی مانگی ئاب زیاترە؛ چونکە تێکڕای هەناردە لە ئابدا نزیکەی ٢.٣٥٤ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بووە. ئەمەش هاوکات بووە لەگەڵ باشتر بوونی جوڵەی کەشتیوانی و کەمبوونەوەی ئاڵۆزییەکانی گواستنەوەی دەریایی لە کەنداو لە هەفتەکانی ڕابردوودا.

داتا بەردەستەکان نیشان دەدەن کە هەناردەی نەوتی عێراق هێشتا کاریگەرییەکانی قەیرانی گەرووی هەموویان لەسەرە، سەرەڕای ئەوەی ڕێگاکانی هەناردەکردن لە هەفتەکانی ڕابردوودا باشتر بوون. لە هەمان کاتدا، بەغدا کار دەکات بۆ دابینکردنی ڕێگای جێگرەوە و بەهێزکردنی توانای دەروازە نەوتییەکان بۆ بەردەوامبوونی هەناردەکان.

دابەزینی هەناردەی نەوتی عێراق

سەرەڕای باشبوونێکی ڕێژەیی، هەناردەی نەوتی عێراق لە ئێستادا هێشتا لە ئاستی پێش شوباتی ٢٠٢٦ کەمترە. ئەمەش نیشانەی بەردەوامبوونی فشارەکانە لەسەر جوڵەی دابینکردنی نەوت، بە تایبەتی دوای ئەوەی بەپێی داتاکانی کۆمپانیای بازاڕکردنی نەوتی عێراق (سومۆ)، بڕی بارکردن و هەناردەکردن لە مانگی ئابدا گەیشتە نزیکەی ٧٣ ملیۆن بەرمیل.

تێکڕای هەناردەی نەوتی عێراق لە مانگی ئابی ٢٠٢٦دا بەرزبووەوە بۆ نزیکەی ٢.٣٥٤ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا، لە بەرامبەر نزیکەی ٥٢٦ هەزار و ٤٧٠ بەرمیل لە ڕۆژێکدا لە مانگەکانی ئایار و حوزەیران بەیەکەوە. ئەمەش بەرزترین ئاستی هەناردە و داهاتی نەوتی عێراق بووە لەو ماوەیەدا کە جەنگی ئێران کاریگەریی لەسەر بازاڕە جیهانییەکان داناوە.

عەلی نەزار شەتری، بەڕێوەبەری گشتی کۆمپانیای بازاڕکردنی نەوتی عێراق سومۆ، لە گفتوگۆیەک لەگەڵ کەناڵی یەکی عێراق لە ٤ی ئەیلولی ئەمساڵدا، ڕایگەیاند کە هەناردەکانی مانگی ئابی ڕابردوو لەنێوان دەروازەی باشووری دەریایی و بەندەری جەیهانی تورکیا لە ڕێگەی دەروازەی باکوور دابەش کراون.

باشبوونی بارکردن و هەناردەکان هاوکات بووە لەگەڵ کەمبوونەوەی ئاڵۆزییەکانی کەرتی گواستنەوەی دەریایی لە کەنداوی عەرەبی، هەروەها ڕێگەدان بە هەندێک کەشتیی بارکەری نەوتی عێراقی بۆ تێپەڕین لە گەرووی هورموز لەلایەن ئێرانەوە. ئەمەش یارمەتیدەر بووە بۆ گەڕاندنەوەی بەشێک لە جوڵەی هەناردە و باشترکردنی داهاتەکان لە مانگی ئابدا.

داتا هەناردەکانی نەوتی عێراق نیشانی دەدەن کە بەراورد بە مانگەکانی پێشوو، باشبوونێکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە. داهاتی هەناردەی نەوت لە مانگی ئابدا گەیشتە نزیکەی ٤.٥ ملیار دۆلار، لە بەرامبەر ٢.٣٣٦ ملیار دۆلار لە مانگەکانی ئایار و حوزەیران بەیەکەوە، بە تێکڕای ١.١٦٧ ملیار دۆلار داهاتی مانگانە لەو ماوەیەدا.

پاشخانی قەیرانەکە قەبارەی ئاڵۆزییەکەی بازاڕی عێراقی دەخاتەڕوو؛ بەپێی ژمارە فەرمییە بەردەستەکان، هەناردەکانی مانگی نیسان گەیشتووەتە ٩ ملیۆن و ٨٨٤ هەزار و ١٣٠ بەرمیل، لە بەرامبەر ١٨ ملیۆن و ٦٠٤ هەزار و ٩٥١ بەرمیل لە مانگی ئادار.

ئامار و دەروازەکانی هەناردەی نەوتی عێراق

هەناردەی نەوتی عێراق لە مانگی تەمموزدا گەیشتە نزیکەی ٤٩ ملیۆن بەرمیل، لە کاتێکدا تێکڕای هەناردەی نەوت لە ڕێگەی دەریاوە لە حەوت مانگی یەکەمی ساڵدا نزیکەی ١.٣١ ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا بووە، لە بەرامبەر ٣.٣٣ ملیۆن بەرمیل لە هەمان ماوەی ساڵی ٢٠٢٥.

هەناردەی نەوت لە ڕێگەی دەریاوە لە مانگی تەمموزدا باشبوونێکی بەرچاوی بەخۆوە بینی، بەوەی بەرزبووەوە بۆ نزیکەی ٣٩ ملیۆن بەرمیل، لە بەرامبەر ١٥ ملیۆن بەرمیل لە مانگی حوزەیران؛ واتە زیادبوونێکی مانگانەی زیاتر لە ١٥٣٪. لە کاتێکدا لە مانگی ئایاردا ئەم هەناردەیە دابەزیبوو بۆ نزیکەی ٩٨ هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا.

بەردەوامبوونی هەناردەی نەوتی عێراق بە پەیوەستە بە توانای بەغدا بۆ جۆراوجۆرکردنی دەروازەکانی هەناردە. لەو بارەشەوە، وەزیری نەوتی عێراق ڕایگەیاندووە کە پرۆژەی هێڵی بصرە-فیشخابوور جێبەجێ دەکرێت، لەگەڵ هێڵی حەدیسە-بانیاس، لە چوارچێوەی ستراتیژییەک بۆ زیادکردنی نەرمونیانی هەناردە و کەمکردنەوەی پشتبەستن بە تەنها یەک ڕێگای هەناردە لە قۆناغی داهاتوودا. لە چوارچێوەی ستراتیژێکدا کە ئامانجی زیاترکردنی نەرمی و کەمکردنەوەی پشتبەستنە بە یەک ڕێڕەوی هەناردەکردن لە قۆناغی داهاتوودا.

وەزیری نەوت ڕوونی کردووەتەوە کە پرۆژەی هێڵی بصرە-فیشخابوور ڕێگە بە گەیاندنی نەوت بۆ پالاوگەکان دەدات و توانای هەناردەکردن لە ڕێگەی جەیهان و بانیاس بەهێز دەکات. ئەو ئاماژەی بەوەش کردووە کە ئەم پرۆژەیە کۆنە و بەهۆی کێشەی داراییەوە جێبەجێکردنی ڕاوەستابوو، بەڵام وەزارەت بڕیاری داوە بەردەوام بێت لە جێبەجێکردنی، لەگەڵ چەند پرۆژەیەکی دیکە بۆ نوێکردنەوە و پەرەپێدانی ژێرخانی نەوت.

هەناردەی نەوتی عێراق لەگەڵ بەردەوامبوونی قەیرانی گەرووی هورموز ڕووبەڕووی کێشە و ئاڵنگاریی زیاتر دەبێتەوە،سەرەڕای بەدەستهێنانی ئاسانکاری بۆ تێپەڕبوونی هەندێک کەشتی عێراقی، لە کاتێکدا حکومەت کار دەکات بۆ کردنەوەی ڕێڕەوی جێگرەوە، بەتایبەت لە بەر گرنگی جەیهان و دەروازەی باشووریەریایی بۆ دابینکردنی نەوت و بەردەوامی هەناردەکردن .